Ngắt kết nối sau giờ làm việc

Đối tác muốn đặt hàng, liên hệ báo giá với nữ quản lý 37 tuổi, phụ trách bán hàng của doanh nghiệp Nhật Bản chuyên sản xuất khóa kéo, trụ sở tại Hà Nội thường chủ động gọi trước giờ trên. Khách thân thiết gửi thông tin muộn thường dặn thêm "mai nhớ kiểm tra hòm thư sớm".

"Ngắt kết nối" sau khi rời văn phòng - thói quen được chị Phương Anh thiết lập từ những ngày đầu vào công ty làm việc năm 2021. Chị giải thích quy trình sản xuất vận hành theo dây chuyền. Bộ phận kinh doanh tiếp nhận đơn hàng, đẩy lên hệ thống rồi phân loại xuống nhà máy. Những email sau 17h cũng không thể xử lý luôn khi công xưởng đã tan ca trước đó nửa tiếng. Tin nhắn, email phát sinh ngoài giờ được chị xử lý đầu ngày làm việc hôm sau. Quy trình thường gói gọn trong buổi sáng khiến đối tác khó phàn nàn.

Phương Anh nói không với việc mang laptop về nhà. Một phần vì yêu cầu bảo mật của hệ thống sản xuất, quan trọng hơn là chị chọn không tăng ca sau khi đã hoàn thành công việc tại văn phòng. Thời gian sau giờ làm được dành cho tập yoga và học ngoại ngữ. Nữ quản lý thành thạo tiếng Anh, giao tiếp được bằng tiếng Nhật và đang ôn luyện thêm tiếng Đức.

Thỏa thuận trên cũng được chị trao đổi rõ với quản lý trực tiếp khi nhận việc vào 5 năm trước. Những ngày đầu, đồng nghiệp bất ngờ khi thấy chị tắt máy tính, xách túi đi về đúng giờ, trong khi cấp trên ngồi đối diện. Ngay mùa cao điểm giao hàng, thời gian "OT" (tăng ca) nhiều nhất cũng chỉ thêm nửa tiếng.

"Tan làm đúng giờ không đồng nghĩa với việc lười biếng hay thiếu trách nhiệm. Ngược lại, ở văn phòng muộn cũng không chứng minh hiệu suất cao hơn. Mức độ hoàn thành công việc của mỗi người đều có hệ thống KPI đánh giá, ghi nhận theo thời gian thực", chị nói.

Phương Anh cho rằng ngắt kết nối hay không là lựa chọn mỗi người dựa trên những mục tiêu và kỳ vọng khác nhau với công việc. Có người muốn thăng tiến, lương cao khi còn trẻ, nhân sự mới đang tìm chỗ đứng, hoặc đang chịu áp lực về kinh tế, chăm sóc gia đình. Riêng chị muốn rạch ròi công việc và đời sống cá nhân nên tự thiết lập ranh giới ngay từ đầu và cố gắng duy trì trong khả năng. Sẽ không có sự lựa chọn chung cho tất cả.

Với một số ngành nghề, việc ngắt kết nối sau giờ làm không dễ. Chị Ngọc Lâm, phụ trách truyền thông doanh nghiệp bất động sản nghỉ dưỡng ở Phú Thọ, khó từ chối cuộc gọi hay không phản hồi tin nhắn sau 17h30. Những cuộc điện thoại ngoài giờ làm việc thường liên quan phản hồi khách hàng về dịch vụ, phòng nghỉ, chất lượng nghỉ dưỡng, nhất là mùa cao điểm du lịch. Sự cố xử lý không kịp thời có thể dẫn tới khủng hoảng truyền thông.

"Ngày tôi nhận việc, nhân sự yêu cầu không tắt điện thoại, gọi lại ngay khi thấy cuộc nhỡ, thậm chí nửa đêm cũng phải dậy nếu có vấn đề phát sinh", chị kể.

Lâm vẫn nhớ kỳ nghỉ phép đầu tiên sau khi vào làm. Dù đã hoàn thành công việc và không mang máy tính trong chuyến đi biển miền Trung, sự vụ phát sinh khiến chị không được nghỉ ngơi đúng nghĩa, ôm điện thoại từ bãi biển, trong khách sạn đến lúc đi ăn. Chuyển nơi làm việc từ văn phòng ra bãi biển khiến chị thấy ba ngày phép trôi qua vô nghĩa.

Chị đành xoay sang ngắt kết nối tập trung vào một thời điểm, khoảng 7-10 ngày kết hợp phép với nghỉ cuối tuần. Ưa vận động, chị chọn leo núi, vào rừng sâu, nơi khó kết nối mạng và ít phải bận tâm tới điện thoại. Đôi lần, chị chọn đi nước ngoài, tắt thông báo tin nhắn trên ứng dụng và chủ động báo trước với quản lý về thời gian hạn chế liên lạc.

Không chỉ Ngọc Lâm, trạng thái khó biến mất khỏi công việc đang trở thành trải nghiệm phổ biến của nhiều lao động văn phòng. Họ buộc phải phản hồi công việc ngay trong thời gian nghỉ ngơi, ngày nghỉ hay ngoài giờ hành chính. Điều này khiến không ít người luôn trong trạng thái trực tuyến, thiếu không gian cá nhân và chịu áp lực tinh thần kéo dài.

Khảo sát trực tuyến của VnExpress với hơn 9.400 độc giả về các yếu tố khiến lao động bị "vắt kiệt" trong môi trường làm việc, kết quả 20% áp lực vì KPI, deadline liên tục; 23% chịu kết nối với công việc 24/7, kể cả ngày nghỉ; 11% cho biết vì môi trường làm việc độc hại về tinh thần và 46% đang phải chịu tất cả các yếu tố trên.

Chủ động ngắt kết nối sau giờ làm việc dần trở thành lựa chọn của một bộ phận người lao động. Cùng với mô hình làm việc linh hoạt, "quyền được ngắt kết nối" (right to disconnect) nổi lên mạnh mẽ và bắt đầu được ghi nhận. Một số nước EU đã luật hóa quyền được từ chối công việc ngoài giờ mà không chịu bất lợi hoặc phân biệt đối xử. Quyền này hướng tới bảo vệ sức khỏe tâm thần, đảm bảo ranh giới sinh hoạt - công việc, tránh kiệt sức trong "kỷ nguyên kết nối 24/7".

Tại Việt Nam, thuật ngữ "quyền được ngắt kết nối" chưa xuất hiện trong Bộ luật Lao động 2019. Ngoài quy định cụ thể về giờ làm việc, làm thêm, xử lý công việc ngoài giờ phần lớn vẫn phụ thuộc vào thỏa thuận giữa người lao động và giới chủ.

"Việc chủ động ngắt kết nối hoặc hạn chế nhận việc ngoài giờ cho thấy lao động đang dần thiết lập rõ ranh giới giữa công việc và đời sống riêng, cũng là dấu hiệu cho thấy họ cần được nghỉ ngơi đúng nghĩa", bà Hồ Thị Kim Ngân, Phó ban Quan hệ lao động Tổng liên đoàn lao động Việt Nam, đánh giá.

Tình trạng khó ngắt kết nối với công việc trong thời đại số là vấn đề đã được nhận diện và thảo luận nhiều trong các hoạt động chuyên đề của Công đoàn. Sự bùng nổ của công nghệ giúp người lao động linh hoạt hơn nhưng cũng dễ khiến họ bị cuốn sâu hơn vào guồng xoáy của KPI, deadline. Trực tuyến 24/7 với công việc bào mòn sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của lao động, chủ yếu ở nhóm quản lý, nhân sự khối văn phòng.

Trong bối cảnh "quyền ngắt kết nối sau giờ làm" chưa được luật hóa, đại diện Công đoàn khuyến khích người lao động chủ động đánh giá sức khỏe tinh thần, phản hồi với nhân sự hoặc đối thoại với quản lý khi cảm thấy quá tải. Đồng thời, người lao động mạnh dạn ngắt kết nối sau giờ làm khi đã hoàn thành việc được giao.

Bởi theo bà Ngân, ngắt kết nối không phải là né tránh mà là nhu cầu được nghỉ ngơi đúng nghĩa của người lao động. Vai trò giám sát và tham gia của công đoàn cơ sở trước xu thế này càng trở nên cần thiết. Bảo vệ quyền lợi người lao động không dừng lại ở lương, thưởng hay phúc lợi mà còn bao gồm đảm bảo thời giờ làm việc, nghỉ ngơi hợp lý.

Chung quan điểm, bà Mai Linh Châu, Giám đốc Marketing của nền tảng Cốc Cốc Research, cũng cho rằng trước đây "công việc ổn định" được nhìn nhận trên góc độ thu nhập và số năm gắn bó với doanh nghiệp thì nay đã mở rộng toàn diện, thêm sức khỏe tinh thần, sự cân bằng và chất lượng môi trường làm việc.

Dẫn khảo sát Thị trường việc làm Việt Nam trong bối cảnh mới công bố đầu năm 2026 do nền tảng này cùng Việc làm 24h thực hiện, bà cho biết 77% lao động trả lời sẵn sàng đổi mức lương lấy môi trường làm việc lành mạnh. Trong số này 10% chấp nhận giảm ở mức vừa phải, cho thấy lao động không đặt lương và môi trường làm việc ở thế đối lập mà kỳ vọng doanh nghiệp có thể cân bằng hai yếu tố trên.

Ở góc độ doanh nghiệp, đây là tín hiệu đáng lưu ý, theo bà Châu. Các công ty có thể xem trải nghiệm làm việc như lợi thế cạnh tranh để thu hút và giữ nhân tài. Nữ quản lý dẫn thực tế tại nơi mình làm việc - công ty đặc thù công nghệ, đông nhân sự gen Z. Chính sách làm việc từ xa được áp dụng nhiều năm trước và hạn chế tối đa liên hệ hoặc giao việc ngoài giờ làm, cuối tuần hay ngày nghỉ nếu không quá cấp bách. Các cuộc họp và trao đổi nội bộ thường diễn ra trong giờ hành chính để nhân viên có thời gian riêng sau khi rời văn phòng.

"Người lao động ngày nay rất nhạy cảm với khoảng cách giữa điều doanh nghiệp nói và trải nghiệm thực tế họ nhận được", bà nhấn mạnh. Quan tâm sức khỏe tinh thần vì thế không thể dừng lại ở khẩu hiệu mà cần tạo tác động thực chất thông qua cách vận hành, văn hóa làm việc và trải nghiệm mỗi ngày của nhân sự.

Công ty Phương Anh làm việc mỗi năm hai lần tổ chức đối thoại để lắng nghe ý kiến nhân viên. Mỗi lần góp ý, chị vẫn giữ nguyên tắc "không tăng ca". Cuối năm 2024, lãnh đạo trực tiếp trao đổi sẽ tăng 20% thu nhập với điều kiện chị nhận thêm một số đầu việc. Song chị từ chối kiêm nhiệm bởi biết rõ điều đó đồng nghĩa "OT" mỗi ngày.

"Tôi hiểu khoản tăng thêm thực chất là tiền trả cho thời gian tăng ca để nhận thêm việc, không hẳn là sự ghi nhận cho hiệu suất hay mức độ hoàn thành KPI của nhân viên", chị kể, thẳng thắn "thứ bạn nhận được khi hoàn thành vượt mức đôi lúc là thêm việc chứ chưa chắc là tiền lương hay thăng tiến".

Sau thời gian trao đổi, hai bên đạt được thỏa thuận. Chị nhận thêm một số đầu việc với điều kiện quản lý trực tiếp hỗ trợ, những ngày bắt buộc phải tăng ca sẽ không quá một tiếng. Vị quản lý người Nhật giữ đúng cam kết, san sẻ công việc với cấp dưới hơn một năm qua để chị không phải OT quá nhiều.

Năm ngoái, Phương Anh được bổ nhiệm làm trưởng bộ phận phụ trách hơn mười nhân viên bán hàng. Doanh nghiệp hiện đầu tư nhiều vào Al, hiệu suất làm việc được đo lường rõ ràng. Chị vẫn hoàn thành mọi việc tại văn phòng và cố gắng rời công sở lúc 17h.

Hồng Chiêu